भ्रष्टाचार विरुद्धको अन्तराष्ट्रिय दिवस २०१६ को अवसरमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग इटहरीले आयोजना गरेको माध्यमिकस्तरिय निबन्ध प्रतियोगितामा भएको उत्कृष्ट निबन्ध

समिक्षा कार्की
कक्षा–११ श्री सुकुना मा.वि.कोशी
हरैंचा –५ मोरङ्ग
विषयः भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा शिक्षक, विद्यार्थी र अभिभावकको भूमिका
‘भ्रष्टाचार’ शब्द ‘भ्रष्ट’ र ‘आचार’ दुई शब्दको योगबाट बनेको हो । भ्रष्टको अर्थ बिग्रेको, विचलित र आचारको अर्थ चरित्र, आचरण भन्ने हुन्छ । तसर्थ पद वा दायित्वमा रहेको व्यक्तिले अनुचित ढङ्गबाट गर्ने आर्थिक हिनामिना र नैतिक पतनसमेतलाई समग्रमा भ्रष्टाचार भनिन्छ । मीठो खाऊँ, राम्रो लाऊँ, धनी बनौं र सुविधा भोग गरौं भन्ने संसारमा सबैको तीव्र चाहना रहेको हुन्छ । यही चाहनाको परिणामस्वरूप भ्रष्टाचार जस्तो देशलाई भित्रभित्रै खोक्रो पार्ने खराब प्रवृत्ति वा अपराध जन्मिन्छ । अनि बिस्तारै देश आर्थिक समस्याको चपेटामा लपेटिंदै जान्छ । हाम्रो देशको सन्दर्भमा कुरा गर्दा एकातिर गरीबी निवारण गर्नुपर्ने ठूलो जिम्मेवारी छ भने अर्कातिर बढ्दो भ्रष्टाचारको चक्रव्यूह । यी दुई विरोधाभाषका माझबाट देशलाई समृद्धिको सर्वोच्चतामा पु¥याउने हामी नागरिकको सपना साकार नहुनसक्छ । देश झनझन् गरिबीको भूमरीमा फँस्दै जान्छ । तसर्थ भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी देशलाई विकासको बाटोमा डोहो¥याउन अति आवश्यक छ । यसका लागि नयाँ जोश र होस भएका विद्यार्थी, ज्ञानको ज्योति फैलाउने शिक्षक र जिम्मेवार अभिभावकको भूमिका समेत उत्तिकै अपरिहार्य हुन्छ ।
आज विश्व एक्काइसौं शताब्दीमा प्रवेश गरिसकेको छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रित कतिपय राष्टूहरूले अहिले आएर गरेको प्रगति देखेर अन्य विकासोन्मुख राष्ट्रका जनताहरूका लागि उनीहरूको जीवनशैली लोभलाग्दो बनेको छ । तर हाम्रो देशमा भने भ्रष्टाचार झनझन् बढ्दै गएको छ । यसरी बढ्दै गएको भ्रष्टाचारकै कारण नेपाल एकदिन सबैभन्दा गरीब र कङ्गाल राष्टूको उदाहरण नबन्ला भन्न सकिंदैन । यो हाम्रा लागि यो ठूलो दुर्घटनाको पूर्वसंकेत जस्तै हो । यस्तो भयङ्कर दुर्घटनाबाट बच्न दूरदर्शितापूर्वक कदमहरू चाल्नु अनिवार्य छ । ‘भ्रष्टलाई फूलमाला र शिष्टलाई जुत्ताको माला’ लगाउने हाम्रो सामाजिक परम्परालाई जरैदेखि उखेलेर फ्याँक्नुपर्दछ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी देशलाई उन्नतिको शिखरमा चढाउनुपर्दछ ।
सूर्यले आफैंतिर फर्केर थुक्नेलाई पनि उज्यालो र ताप दुवै दिन्छ । वृक्ष आफैंलाई काट्न खोज्नेलाई पनि शितलता प्रदान गरिरहन्छ । त्यस्तै शिक्षक लाख गाली, हजार हन्डर र सयौं दुःख सहेर पनि ज्ञान
बाँडिरहन्छ । यस्तो महान् व्यक्तिका रुपमा रहेको शिक्षकको भ्रष्टाचार निवारणमा अहम् भूमिका रहेको हुन्छ । समाजमा नैतिक मूल्यमान्यता पतन हुँदै गइरहेको र विद्यालयमा नैतिक शिक्षाको खडेरी पर्दै गरेको हालको अवस्थामा नैतिक शिक्षा विषय अध्यापन नभएपनि शिक्षकको नैतिक आचरण र सादा जीवनशैली नै विद्यार्थीको अनुकरणको स्रोत हो । यसैले शिक्षकले विद्यार्थीहरुलाई भ्रष्टाचार र त्यसले हाम्रो समाज र राष्टूमा पु¥याउने नकारात्मक असरहरुका बारेमा ज्ञान बाँड्नुपर्छ । समयसमयमा भ्रष्टूाचार सम्बन्धी निबन्ध, वादविवाद जस्ता प्रतियोगिता सञ्चालन गरी विद्यार्थीहरुमा सचेतना जगाउनुपर्छ । विद्यालयमा उजूरी पेटिका राखी त्यहाँ आएका भ्रष्टाचार सम्बन्धी उजूरीको बारेमा सम्बन्धित निकायमा जानकारी गराउनसक्दा फलदायी हुनेछ । शिक्षकले एक असल र इमानदार व्यक्तिको नमूनाको रुपमा आफ्नो व्यक्तित्व स्थापित गर्नुपर्दछ । शिक्षक एक आफैंमा गरिमामयपूर्ण पद भएकाले सम्पत्तिको लोभमा आएर यस्तो भ्रष्टाचार जस्तो नीच कार्य कहिल्यै गर्नुहुँदैन । विद्यालयले विभिन्न सचेतनामुलक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्नुसके अत्यन्त राम्रो हुन्छ । भ्रष्टाचार गरेर अकुत कालो धन थुपार्ने व्यक्तिहरु समाजमा कसरी पतन भएर गएका छन् र उनीहरूलाई कानूनले कसरी कठघरामा बाँधेको छ भन्ने उदाहरण वा डकुमेन्ट्री विद्यार्थीहरुलाई देखाउनसके प्रभावकारी हुनसक्छ । कहींकतै कुनै पनि निकाय, सरकारी कार्यालयमा घुस लिएको वा दिएको थाहा पाएमा सम्बन्धित निकायमा सूचना गरी भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा आफ्नो अमूल्य योगदान पु¥याउन सकिन्छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण नगरी देशको सर्वाङ्गीण विकास हुन सक्दैन । त्यसैले शिक्षक एक आफैंमा सचेत र जिम्मेवार नागरिक हुनुको कर्तव्य पूरा गरी भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी भ्रष्टाचारीहरुलाई कडा भन्दा कडा सजायँ दिलाउन सक्दो प्रयास गर्नुपर्दछ ।
विद्यार्थी देशको प्राणवायु हो । देशलाई अँध्यारोबाट उज्यालोतर्फ लैजाने चन्द्र र सूर्य हो । देशको उज्ज्वल भविष्य उनीहरुकै काँधमा रहेको छ । तसर्थ देश विकासमा अवरोध सिर्जना गर्ने भ्रष्टाचार जस्तो अपराधलाई रोक्न विद्यार्थीहरुले बलियो कदम चाल्नुपर्दछ । भ्रष्टाचार निवारण सम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रमहरुमा सहभागी भई आफ्नो तर्फबाट सक्दो प्रयास गर्नुपर्छ । कहीं घुस लिएको वा दिएको थाहा पाएमा निडरताका साथ उजूरी हाली वा सम्बन्धित निकायमा खबर गरी भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा आफ्नो भूमिका प्रभावशाली बनाउनुपर्दछ । भ्रष्टाचार सम्बन्धी विभिन्न चेतनामुलक कुराहरु जनसमाजमा फैलाउनुपर्छ । आफ्नो विद्यालयमा पारदर्शिता कायम भएको छ छैन भन्ने कुरामा चासो देखाउनुपर्छ । यसो गरेमा पदमा रहेका व्यक्ति वा शिक्षकहरु पनि सचेत र सतर्क हुनसक्छन् । घुस लिने र दिने दुबै अपराधी हुन् भन्ने नाराका साथ भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा लागिपर्नु पर्छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण नगरी कुनै पनि हालतमा देश विकास हुदैन भन्ने भावनाका साथ भ्रष्टाचारीहरुको कुकार्यलाई भण्डाफोर गर्न आफ्नो सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ । आफ्नो परिवारमा पनि भ्रष्टाचार र पारदर्शिताको बिषयमा अभिभावकलाई सचेत गराउनुपर्दछ । उनीहरुको सानो प्रयासले समेत भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा मद्दत अवश्य पुग्नजान्छ र उनीहरु असल नागरिक भएको एउटा दायित्व समेत पुरा हुन्छ ।
अभिभावकको भूमिका भ्रष्टाचार
निवारण गर्ने एउटा महत्वपूर्ण आधार हो । छिमेकीको ठूलो घर, राम्रो गाडी र महङ्गो जीवनशैलीलाई मात्र महत्व दिने तर आम्दानीको स्रोत उसको मिहिनेत र पसिना हो कि भ्रष्टाचार, तस्करी, सरकारी राजस्व ठगी जस्ता अपराध हो भन्ने मतलब नगर्ने हाम्रो समाजको चलनलाई अभिभावकहरूले सादा जीवन, उच्च विचार र नैतिक जीवनशैली आफ्नो परिवारमा अपनाई वालवालिकाहरुको कलिलो मष्तिष्कमा नैतिकताको छाप छाड्नसके मात्र भविष्यमा उनीहरूबाट असल नागरिकको कर्तव्य पूरा हुनसक्छ । सरकारी सेवामा भएका व्यक्तिका श्रीमती वा श्रीमानले छिटो समयमा धेरै पैसा कमाउन प्रेरित गर्ने र अर्को भ्रष्टाचारी व्यक्तिसँग आफन्तलाई तुलना गरिदिनाले समेत भ्रष्टाचारलाई बढोत्तरी दिइरहेको छ । यसर्थ वालवालिकाले आर्जन गर्ने ज्ञान र शिक्षा तथा अपनाउने आचरण नै समाजको भावी रूपरेखाको छायाँचित्र भएकाले आफ्ना छोराछोरीहरुलाई सानैदेखि भ्रष्टाचारले देशको प्रतिष्ठा र विकासमा पु¥याउने असरका बारेमा अभिभावकले जानकारी
गराउनु समेत थप दायित्व हुनजान्छ । भ्रष्टाचारविरुद्ध संचालन हुने बिभिन्न ¥याली, गोष्ठी, अन्तरक्रिया कार्यक्रमहरुमा सक्रियरुपमा सहभागी हुनु र गर्न प्रेरित गर्नुपर्दछ । यसबाट भ्रष्टाचार जस्तो गम्भीर अपराधले समाज र देशमा पु¥याएको हानीको बारेमा चेतना फैलाउन मद्दत हुनजान्छ । आफ्ना छोराछोरीहरुले अध्ययन गरेको विद्यालयमा के कस्तो आर्थिक पारदर्शिता अपनाइएको छ, सो बिषयमा समेत अभिभावकहरूले चासो राख्नुपर्दछ ।
एउटालाई नकाटी अर्कोको औषधी हुँदैन भन्ने तथ्य दिनको सूर्य जस्तै छर्लङ्ग छ । त्यसैले भ्रष्टाचार नियन्त्रण नगरी देशमा रहेको गरिवी निवारण गर्नु असम्भव जस्तै रहेकोले भ्रष्टाचार नियन्त्रण अपरिहार्य छ । देशलाई समृद्धिको शिखरमा पु¥याउन भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नैपर्छ । शभ्य, भव्य, सफल र शान्त राष्टू निर्माण गर्ने एउटा महान् जिम्मेवारी शिक्षक, विद्यार्थी र अभिभावकको समेत काँधमा रहेको छ । उनीहरूले एउटा सक्षम र सतर्क नागरिक भएको कर्तव्य पूरा गरी देशको सर्वाङ्गीण विकास गर्नमा आफ्नो भूमिका प्रभावशाली बनाउनै पर्दछ । देशको आर्थिक सुदृढीकरण भ्रष्टाचार नियन्त्रण नगरी गर्न सकिंदैन भन्ने तथ्य छर्लङ्ग भएकाले यसका लागि सबैले आ–आफ्नो ठाउँबाट सक्दो प्रयास गर्नैपर्छ । हरेकको सानो प्रयासले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा ठुलो मद्दत पुग्नसक्छ । आशा गरौं, एक समृद्ध, शान्त र भ्रष्टाचाररहित नेपाल बनाउने हाम्रो सपना विपनामा परिणत हुनेछ । हामी यही कामना गरौं, अलिकति सचेत बनौं, सबैजना हातेमालो गरौं र नयाँ नेपाल बनाउने हाम्रो प्रतिज्ञा पूरा गरौं । धन्यवाद ।
(भ्रष्टाचारविरूद्धको अन्तरराष्ट्रिय दिवस २०१६ को अवसरमा मंसिर २१ गते यस कार्यालयले जिल्ला शिक्षा कार्यालय मोरङमा आयोजना गरेको मोरङ जिल्लास्थित सामुदायिक विद्यालयहरूको माध्यमिकस्तरीय निबन्ध लेखन प्रतियोगितामा उत्कृष्ट भएको निबन्ध । उक्त प्रतियोगितामा प्रथम,द्वितिय र तृतिय हुने निबन्धलाई मिति यही मंसिर २४ गते इटहरी उपमहानगरपालिकाको सभा–हलमा यस कार्यालयबाट आयोजना गरिएको अन्तरकृया कार्यक्रममा नगद रु. क्रमश १ हजार,७ हजार र ५ हजार सहित प्रमाण पत्र प्रदान गरिएको थियो । )