रोशन श्रेष्ठ ‘बेरी’
नेपालमा राणाविरोधी आन्दोलनका लागि बीपी कोइराला, मातृका कोइराला, सुवर्ण शमशेर, गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराई, गिरिजाप्रसाद कोइराला लगाय अन्य धेरै युवाको सक्रियतामा नेपाली काँग्रेस २००६ सालमा स्थापना भयो । लोकान्त्रिक व्यवस्था स्थापना नभएसम्म कुनैपनि मुलुक विकास र प्रगतिको मार्गमा द्रुत गतिमा अगाडि बढ्न सक्दैन भने मान्यता अनुरुप नेपाली जनताको मुक्तिका लागि भएको पहिलो क्रान्ति बीपी कोइरालाको नेतृत्वमा काँगेसले सञ्चालन गरेको थियो । त्यसपछि पनि चाहे पञ्चायत विरुद्ध होस वा शाही शासन, पजातन्त्र प्राप्तिको हरेक आन्दोलनमा काँग्रेस शीक्र्ष नेताहरुके अग्रणी र उल्लेख्य भूमिका रहयो, जसको कारण लेकतन्त्र संस्थागत भयो ।
विश्वका महान नोहरुसँग तुलना गर्न योग्य नेपालका एकमात्र नेता बीपी कोइराला नै हुनुहुन्थ्यो । वहुआयामिक व्यक्तित्वका धनी बीपीले प्रतिपादन गरेका विचर, मान्यता, नीति, दृष्टिकोण र सिद्धान्तकै भरमा नेपाली काँग्रेस चलेको छ । उहाँले प्रतिपादन गरेको प्रजातान्त्रिक समाजवाद होस् वा राजनीतिक संस्करका कुरा अझै सान्दर्भिक छन् । काँगेसले विरोधीहरुको प्रतिवाद गर्न होस् वा जनमानसलाई आकर्षित गर्न बीपीकै नाम जप्ने गर्छन् । विडम्बना आज देश बीपीले कल्पना गरेको विचार र सिद्धान्तको बाटोमा छैन । स्वयमे बपिीसमेतले स्थपना गरेको र लामो समयसम्म नेतृत्व गरेको ऐतिहासिक गौरवशाली प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाली काँग्रेस आफै उहाँको विचार र सिद्धान्तको मार्गमा छैन । त्यसैले आफय्नो संस्थापक नेताको राजनीतिक सोच, विचरा र सिद्धान्तलाई परित्याग गर्दा आज नेपाली काँग्रेस पार्टी इतिहासकै ससबैभन्दा कठीन मोडमा उभिन बाध्य छ ।
काँग्रेसमा संगठन निर्माण, प्रशिक्षण, सदस्यता वितरण र कार्यकर्ता संरक्षण जस कुरा नाममात्रको हुने गरेको छ । नेता–कार्यकर्ता अध्ययन अनुसन्धान नगर्ने, पैसा, चाकडी र मुड्कीको भरमा राजनीति गर्ने र पद हत्याउने प्रवृत्ति छ भन्ने आराप पनि लाग्ने गरेको छ । पार्टी कार्यकर्तालाई गुट–उपगुटमा विभाजन गर्ने र भागबण्डाको राजनीतिले पार्टीलाई कमजोर बनाएको कुरामा दुई मत छैन । २०४६ को जनआन्दोलनपछि अधिकांश समय सरकारमा रहेको काँग्रेसले के–के
राम्रा काम ग¥यो ? काँग्रेस अबको दस–पन्द्र बर्षमा नेपाललाई कस्तो बनाउन चाहन्छ ? काँग्रेस अन्य राजनीतिक पार्टीभन्दा के–के कुरामा फरक छ ? आम नागरिकले काँग्रेसलाई भोट किन दिने ? काँग्रेस किन बन्ने ? काँग्रेसको परराष्ट्र, आर्थिक, जलस्रोत, पर्यन नीति कस्ता छन् ? युवा, महिला, बृद्धबृद्धा नीति के हो ? संघीयता, धर्मनिरपेक्षता जस्ता विषयमा आधिकारिक धारणा के हो ? काँग्रेसको सबैजसो सभा, सम्मेलन, प्रशिक्षणमा शीर्ष नेताहरु बीपी, गणेशमानसिंह, किशुन जी, गिरिजाबाबुको फोटो राख्ने र उहाँहरुको नाम लिने गरिन्छ । उहाँहरु इतिहा हो, त्यो इतिहासलाई बिर्सेर काँग्रेसको भविष्य बन्दैन । २०४६ सालको परिवर्तनपछि नेपाली काँग्रे दुई पटक स्पष्ट वहुमतका साथ र अरु धैरैपटक सबैभन्दा ठूलो पार्टी बनेको छ । राजनीतिक परिवर्तनमा अग्रणी भूमिका खेल्न सफल नेपाली काँग्रेस सधैँ जनताको मनमा रहन सक्यो । जनताकै अभिमतले काँग्रेस पटक–पटक सत्तामा पनि पुग्यो । स्थानीय निर्वाचन र प्रादेशिक चुनावमा प्राविधिक रुपमा काँग्रेस दोस्रो भयो । निर्वाचनमा काँग्रेसले समयमै उमेद्वार चयन गर्न नसक्नु, राम्रालाई भन्दा पनि हाम्रँ र जनाधार नभएकाहरुलाई टिकट दिनु प्रमुख कमजोरी थियो भन्ने आरोप बारम्बार लाग्ने गरेको छ ।
काँग्रेसमा अन्र्र्तघात पुरानो रोग
हो । ठूलो पार्टी, आकांक्षी धेरै हुनु स्वभावै हो । तर यसको उचित व्यवस्थापन गर्न नसक्दा काँग्रेसले निर्वाचनमा ठूलो मूल्य चुकाउने गरेको छ । काँग्रेसले नेपाली समाजको आमूल परिवर्तनका लागि बोकेको मूल उद्देश्य र लक्ष्य प्राप्तिको मार्गमा अवरोध खडा गर्ने कुनै पनि शक्तिसँग घुँडा टेकेको छैन । बीपी कोइरालाले भन्नुभएको, ‘हामीले आफ्नो सिद्धान्तलाई त्यागेर कसैसँग कुनै हालतमा सम्झौता गर्नु हुँदैन । तर हामँे विरोध कटुताहीन र सैद्धान्तिक हुनुपर्छ, व्यतिmगत हुनुहुँदैन ।’ काँग्रेसमात्र यस्तो पार्टी हो, जसले नेपालको लाकतान्त्रिक आन्दोलनको नेतृृत्व ७० बर्ष भन्दा बढी गरिसक्यो । धेरै पटक सरकारमा गयो र विकास निर्माणको क्षेत्रमा पनि धेरै काम ग¥यो । काँगेसले के–के राम्रो काम ग¥यो ? काँग्रेस नेतृत्वमा नहुँदा देशले कस्तो क्षति व्यहोर्नु प¥यो ? यी र अन्य धेरै प्रश्नको उत्तर काँग्रेसले दिन जरुरी छ । नेपाली जनाले लोकतन्त्रका लागि यति धेरै लामो संघर्ष गर्दा पनि अपेक्षाकृत राजनीतिक स्थायित्व र विकास हुन सकेको छैन । त्यसैले काँग्रेसले राजनीतिक स्थायित्व र विकासमा दत्तचित्त भएर लाग्नुपर्ने भएको छ । लोकतन्त्रलार्य संस्थागत गर्नुका सथै जनहितका कार्य गर्द नेता–कार्यकर्तालाई प्रशिक्षित गर्ने कामम ध्यान दिनुपर्छ ।
त्र